De centrale weeffout van de Omgevingswet is de methodiek ‘dat een plan dat geen kwaad doet, vanzelf een goed plan is’ (zie vorige notitiemail).
Deze weeffout volgt op de oude methodiek van milieunormen. De oude (kwaliteits)doelen van ruimtelijke ordening (r.o.) zijn impliciet. De Omgevingswet is een slechte update van de Wet milieubeheer, zo wil ik waarschuwen. Hoezo?
De oude r.o.-doelen koersten aan op belangenafweging ten gunste van ‘een goede ruimtelijke ordening’ (oude term wet). Milieu, natuur, historie … alles kon meewegen. Zoals Auke van der Woude stelde: “R.o. is een vorm van conflictbeheersing: zorgen dat dingen elkaar niet in de weg gaan zitten” (De Volkskrant, 19 feb 2022). Hij mist die intentie, net als ik. Doel van de Omgevingswet is allereerst een ‘veilige en gezonde fysieke leefomgeving en een goede omgevingskwaliteit’. Een prima formulering om de Aarde te redden. De wet vertaalt dit doel echter door een nietje te doen door alle, al bestaande normen voor milieu, natuur, archeologie et cetera. De wet integreert niet, kent geen methodiek of richtsnoer voor keuzen. De wet geeft slechts procedurele ruimte om een milieunorm of een normatief artikel anders uit te leggen. Dat kan overigens nu ook al, maar niemand durft het. De Omgevingswet had kritischer moeten kijken naar de geest van normatief regelen. Zoals de autosnelheid in de bebouwde kom is verworden tot ‘je mag hier 50’ (50 wordt een recht!), zijn ook de normen in de Omgevingswet opvulnormen: ‘je mag hier x% vuil zijn’. Het doel van die schone Aarde red je niet met een maximale norm voor -gek voorbeeld- gemalen autobanden. Of maximaal geluid. Die normen heten nu ‘omgevingswaarden’: dit is taalvervuiling. Het zijn en blijven normen, geen waarden. Dit leidt nu al tot miscommunicatie.
Het goede nieuws voor planologen: het (niet gedefinieerde) begrip omgevingskwaliteit is op het laatst als wettelijk doel toegevoegd. Input voor planologen om te sturen op ‘kwaliteiten’? Ik zie hier goede kansen voor gebiedskwaliteiten die een integrale waardenafweging, belangenafweging cq conflictbeheersing voor een gebied verwoorden. Doorbreek hiermee de stapeling!
Alleen zo werken we aan opvoedende wetgeving voor een wij-samenleving.